ყაზბეგი და გერგეტის სამება: ერთდღიანი ტური თბილისიდან
საქართველოს სამხედრო გზა მთელი ქვეყნის ყველაზე დრამატული 157 კილომეტრია: თბილისის 500 მეტრიდან ჯვრის უღელტეხილის 2 379 მეტრამდე ადიხართ ერთ დილაში, და კლიმატი სამჯერ იცვლება თვალწინ. ქვემოთ დღის სრული განრიგია საათობრივად, ზუსტი მანძილებით და იმით, რა შედის ფასში და რა არა - რომ ტური შეკვეთამდე სრულად იცოდეთ.
- 10-12 საათიხანგრძლივობა
- ~320 კმ, ორივე მხარესმანძილი
- მთელი წელისეზონი
- 1-7 ადამიანიჯგუფი
დღის სრული განრიგი საათობრივად
ქვემოთ ტიპური დღეა, ზაფხულის განრიგით. ზუსტი დრო ამინდზე, სეზონსა და თქვენს ტემპზე მორგდება - მაგრამ თანმიმდევრობა, მანძილები და გაჩერებების ხანგრძლივობა არ იცვლება.
-
08:00
გამგზავრება თბილისიდან
სასტუმროდან გამოგიყვანთ - ცალკე შეხვედრის ადგილზე მისვლა არ გიწევთ. პირველი 60 კილომეტრი ავტობანია და ჩქარა გადის; ამ დროს გიდი დღის გეგმას გადაგიხედავთ, ამინდის პროგნოზს გეტყვით და კითხვებს პასუხობს. თუ ყავა გჭირდებათ, გზაში ვჩერდებით.
-
09:15
ჟინვალის წყალსაცავი
პირველი გაჩერება. ფირუზისფერი წყალი, რომელიც არაგვის ხეობაში 1986 წელს შექმნილმა კაშხალმა დატბორა. წყლის დონე სეზონურად იცვლება: გაზაფხულზე, თოვლის დნობისას, ფერი ყველაზე ინტენსიურია, ხოლო შემოდგომაზე დაცემული დონე ძველი სოფლის ნაშთებს ამხელს. გაჩერება 15-20 წუთია, ძირითადად ფოტოსთვის.
-
09:45
ანანურის ციხე-სიმაგრე
XIII-XVII საუკუნეების კომპლექსი წყალსაცავის პირას: ორი ეკლესია, კოშკები და გალავანი, რომელიც არაგვის ერისთავების რეზიდენციას იცავდა. ღვთისმშობლის ტაძრის სამხრეთ ფასადზე ქვაში ნაკვეთი ვაზის ჯვარია - ქართული ქვის მოჩუქურთმების საუკეთესო ნიმუში. კოშკზე ასვლა შესაძლებელია და იქიდან მთელი წყალსაცავი ჩანს. აქ 40-50 წუთი გადის.
-
11:30
გუდაური და ჯვრის უღელტეხილი
გზა 2 379 მეტრამდე ადის და ეს მარშრუტის უმაღლესი წერტილია. გუდაურის სათხილამურო კურორტის ზემოთ დგას მეგობრობის მონუმენტი - 1983 წლის მოზაიკური როტონდა უფსკრულის პირას, საიდანაც 300 მეტრის სიღრმის დევდორაკის ხეობა იშლება. გაჩერება 25-30 წუთია. აქ ქარია და თბილისზე 15 გრადუსით ცივა - ქურთუკი წინასწარ აიღეთ.
-
13:00
სადილი სტეფანწმინდაში
ყაზბეგის რაიონულ ცენტრში ჩერდებით, 1 740 მეტრზე. ადგილობრივი სამზარეულო განსხვავდება ბარისგან: ხინკალი აქ უფრო მსხვილია და ხორცი უფრო უხვად აქვს, ხოლო მთის ყველი და კარტოფილიანი ხაჭაპური სტანდარტული შეკვეთაა. სადილი ერთ საათს იკავებს და ფასში არ შედის - ადგილზე იხდით.
-
14:30
ასვლა გერგეტის სამებამდე
ჯიპზე გადაჯდებით. 6 კილომეტრი გრუნტის სერპანტინი 1 740-დან 2 170 მეტრამდე ადის და 25-30 წუთი სჭირდება. ჩვეულებრივი ავტომობილით ეს მონაკვეთი არ გადის, განსაკუთრებით წვიმის ან თოვლის შემდეგ - ამიტომ ჯიპი და ადგილობრივი მძღოლი ფასში შედის და ცალკე დანამატი არ არის.
-
15:00
გერგეტის სამება და მყინვარწვერი
XIV საუკუნის ეკლესია ბორცვზე, ფონად 5 054 მეტრიანი მყინვარწვერი. აქ ერთი საათი გადის: ეკლესიის დათვალიერება, ბორცვზე შემოვლა და ფოტოები. ღრუბლიანობა ხშირია - მყინვარწვერი დღის დაახლოებით ნახევარში ჩანს სრულად, ამიტომ ხედს ვერავინ გპირდებათ. ტაძარი მოქმედია და ჩაცმულობის წესი მოქმედებს.
-
16:30
დაბრუნება თბილისში
ჯიპით ჩამოდიხართ სტეფანწმინდამდე, იქ ავტომობილზე გადაჯდებით და იმავე გზით ბრუნდებით. დაბრუნება 19:30-20:30-ზეა, იმ მისამართზე, საიდანაც წამოხვედით. გზაში ერთი მოკლე გაჩერება ხდება - ჩვეულებრივ გუდაურთან, საღამოს განათებაზე ბოლო კადრისთვის.
რა შედის ფასში და რა არა
ქვემოთ ზუსტად ის, რაც ფასშია და რაც არა. ეს ჩამონათვალი შეთავაზებაშიც მოგდით წერილობით, დაჯავშნამდე - ადგილზე დამატებითი გადასახადები არ ჩნდება.
ფასში შედის
- კომფორტული ავტომობილი მძღოლით, სასტუმროდან და უკან
- საწვავი და გზის ყველა ხარჯი
- ლიცენზირებული გიდი ქართულ, ინგლისურ ან რუსულ ენაზე
- ჯიპით ასვლა და ჩამოსვლა გერგეტის სამებამდე, ადგილობრივი მძღოლით
- პარკირება ყველა გაჩერებაზე მარშრუტის გასწვრივ
- სასმელი წყალი გზაში
ფასში არ შედის
- სადილი სტეფანწმინდაში, ადგილზე, რესტორნის ფასით
- პირადი ხარჯები, სუვენირები და სასმელები გზაში
- ცხენით გასეირნება გერგეტამდე, თუ ჯიპის ნაცვლად ამას აირჩევთ
- სამოგზაურო და სამედიცინო დაზღვევა, რომელსაც ცალკე გთავაზობთ
- პარაგლაიდინგი გუდაურში, თუ განრიგში ჩაამატებთ
- გიდისა და მძღოლის ჩაი, თუ ამას თავად გადაწყვეტთ
რატომ ეწოდება სამხედრო გზა
სახელი XIX საუკუნიდან მოდის. 1799 წელს, გეორგიევსკის ტრაქტატის შემდეგ, რუსეთის იმპერიას კავკასიონის გადასაკვეთი საიმედო მარშრუტი დასჭირდა და არსებული საქარავნო ბილიკი სამხედრო საჭიროებისთვის გადააკეთა. სამუშაოები ათწლეულებს გაგრძელდა და გზამ 1863 წელს მიიღო თანამედროვე სახე.
მანამდე ეს მარშრუტი საუკუნეების განმავლობაში სავაჭრო გზა იყო - დარიალის ხეობა ერთადერთი ადგილია, სადაც კავკასიონის მთავარი ქედი შედარებით დაბალ უღელტეხილს იძლევა. სტრაბონი და პლინიუსი მას „კავკასიის კარიბჭეს" უწოდებდნენ და სწორედ აქ გადადიოდნენ ჩრდილოეთიდან მომავალი მომთაბარეები.
დღეს ეს 157 კილომეტრი საქართველოს ერთადერთი სახმელეთო კავშირია რუსეთთან. ზამთარში ზვავების გამო უღელტეხილი პერიოდულად იკეტება - ამას წინა დღეს ვამოწმებთ და თუ გზა დახურულია, ტურს წინასწარ გადავიტანთ.
ანანური: რას ნახავთ 40 წუთში
ანანური არაგვის ერისთავების რეზიდენცია იყო - ფეოდალური საგვარეულოსი, რომელიც XIII საუკუნიდან 1743 წლამდე აკონტროლებდა ხეობას. გალავანში ორი ეკლესია დგას: უფრო ძველი, მცირე ზომის, და 1689 წლის ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარი, რომელიც კომპლექსის მთავარი ნაგებობაა.
ყველაზე მნიშვნელოვანი დეტალი სამხრეთ ფასადზეა. იქ ქვაში ნაკვეთია ვაზის ჯვარი - რთული ორნამენტი, სადაც ჯვრის ტოტებიდან ვაზის რქები იზრდება. ეს ქართული ქრისტიანობის ერთ-ერთი ცენტრალური სიმბოლოა და ანანურის ვარიანტი ყველაზე ხშირად ფოტოგრაფირებული ნიმუშია ქვეყანაში.
შიგნით ფრესკების ნაწილი შემორჩენილია, თუმცა 1739 წლის ხანძარმა - როცა მეტოქე ფეოდალმა კომპლექსი ალყაში მოაქცია და დაწვა - დიდი ნაწილი გაანადგურა. კოშკზე ასვლა შესაძლებელია და იქიდან წყალსაცავი კარგად ჩანს.
გერგეტის სამება: რას უნდა ელოდოთ
ეკლესია XIV საუკუნით თარიღდება და 2 170 მეტრზე დგას, სოფელ გერგეტის ზემოთ ბორცვზე. ეს ერთადერთი ჯვარგუმბათოვანი ტაძარია ხევში და ისტორიულად საგანძურის თავშესაფრის ფუნქციას ასრულებდა - საფრთხის დროს მცხეთიდან რელიკვიები აქ გადმოჰქონდათ, რადგან ადგილი მიუვალი იყო.
ტაძარი მოქმედია, ამიტომ ჩაცმულობის წესი მოქმედებს: ქალებს თავსაბურავი და გრძელი კაბა სჭირდებათ, მამაკაცებს - გრძელი შარვალი. შესასვლელთან ჩვეულებრივ დევს საერთო თავსაბურავები და გადასაფარებლები, მაგრამ საკუთარი ყოველთვის სჯობს. შიგნით ფოტოგრაფირება აკრძალულია.
სიმაღლის ეფექტი შესამჩნევია. 2 170 მეტრზე ჰაერი თხელია და ეკლესიამდე ბოლო 200 მეტრი ფეხით უნდა გაიაროთ ციცაბო ბილიკზე. ეს დიდი დატვირთვა არაა, მაგრამ თუ გულ-სისხლძარღვთა პრობლემები გაქვთ, წინასწარ გვითხარით - ჯიპს ავტომობილის გაჩერებამდე ყველაზე ახლოს დავაყენებთ.
ამინდი, სეზონი და რას ნიშნავს ეს პრაქტიკულად
ყაზბეგში თბილისზე 10-15 გრადუსით ცივა მთელი წლის განმავლობაში. ივლისში, როცა თბილისში 35 გრადუსია, სტეფანწმინდაში 20-22-ია და საღამოს 12-მდე ეცემა. ამიტომ ქურთუკი ზაფხულშიც აუცილებელია - ეს ყველაზე ხშირი შეცდომაა, რომელსაც მოგზაურები უშვებენ.
მყინვარწვერის ხილვადობა ცალკე საკითხია. სტატისტიკურად მწვერვალი დღეების დაახლოებით ნახევარში ჩანს სრულად. საუკეთესო დროა ადრიანი დილა და სექტემბერ-ოქტომბერი, როცა ჰაერი ყველაზე გამჭვირვალეა. ივნისსა და ივლისში ღრუბლიანობა უფრო ხშირია. ხედს ვერავინ დაგპირდებათ და ვინც გპირდებათ, არ ენდოთ.
ზამთარში ტური მუშაობს, მაგრამ გერგეტამდე ასვლა მხოლოდ ჯიპით ხერხდება და ზოგჯერ საერთოდ შეუძლებელია ღრმა თოვლის გამო. ასეთ შემთხვევაში ეკლესიას ქვემოდან ათვალიერებთ. ჯვრის უღელტეხილი ზვავსაშიშროების დროს პერიოდულად იკეტება - გასვლამდე ყოველთვის ვამოწმებთ.
შეიძლება თუ არა ერთი დღე საკმარისი იყოს
ერთი დღე საკმარისია მთავარი ობიექტებისთვის: ანანური, უღელტეხილი და გერგეტი. მაგრამ დღე დატვირთულია - 320 კილომეტრი და 10-12 საათი, რომელთაგან 6-7 გზაშია. თუ ტემპს მოძულებული ხართ, ორდღიანი ვარიანტი არსებობს ღამისთევით სტეფანწმინდაში.
ღამისთევა ორ რამეს ცვლის. პირველი - დილის განათებას ნახავთ, როცა მყინვარწვერი ყველაზე ხშირად ჩანს და ფოტოგრაფიისთვის საუკეთესო პირობებია. მეორე - დრო რჩება დამატებით მარშრუტებზე: დარიალის ხეობა, გველეთის ჩანჩქერი, სნოს ხეობა ან თრუსოს ხეობა მინერალური წყაროებით.
თუ ერთდღიანზე ჩერდებით, ერთ რჩევას მოგცემთ: ადრე გამგზავრება სჯობს. 08:00-ზე გასვლა იმას ნიშნავს, რომ გერგეტამდე 15:00-ზე ხართ, როცა განათება ჯერ კიდევ კარგია. 10:00-ზე გასვლისას ეკლესიასთან უკვე 17:00-ია და შემოდგომაზე ეს ბინდია.
რა ხდება ჯვრის უღელტეხილზე და რატომაა ის მნიშვნელოვანი
ჯვრის უღელტეხილი 2 379 მეტრზეა და ეს მარშრუტის უმაღლესი წერტილია. სწორედ აქ გადის წყალგამყოფი: სამხრეთით მდინარეები არაგვში და შემდეგ მტკვარში ჩაედინება, ჩრდილოეთით კი თერგში და კასპიის ზღვამდე მიდის. ეს გეოგრაფიული ზღვარი კლიმატსაც ყოფს - უღელტეხილის ორ მხარეს ამინდი ხშირად სრულიად განსხვავებულია.
უღელტეხილის ცოტა ქვემოთ, გუდაურის თავზე, დგას მეგობრობის მონუმენტი - 1983 წელს აშენებული ნახევარწრიული კონსტრუქცია უფსკრულის პირას. შიგნიდან მისი კედლები მთლიანად მოზაიკითაა დაფარული: ქართული და რუსული ისტორიის სცენები, შესრულებული კაშუბა ფერებში. ეს საბჭოთა მონუმენტური ხელოვნების ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი ნიმუშია რეგიონში.
აქედან ღია ხედია დევდორაკის ხეობაზე - დაახლოებით 300 მეტრი სიღრმის კანიონზე. სწორედ ამ ადგილას ხდება პარაგლაიდინგის ასაფრენებიც. ტურის ფასში ფრენა არ შედის, მაგრამ თუ წინასწარ გვეტყვით, განრიგში 40 წუთს დავტოვებთ და ოპერატორთან შეგითანხმებთ.
სტეფანწმინდა: რა არის სოფელში მთავარი ობიექტების გარდა
სტეფანწმინდა, რომელსაც საბჭოთა პერიოდში ყაზბეგი ერქვა, ხევის მუნიციპალიტეტის ცენტრია და დაახლოებით 1 300 ადამიანი ცხოვრობს. 1 740 მეტრზე მდებარეობს და საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე მაღალმთიანი დასახლებაა, სადაც მუდმივი ინფრასტრუქტურაა - სკოლა, საავადმყოფო და საზღვრის გამშვები პუნქტი.
სოფლის ცენტრში ალექსანდრე ყაზბეგის სახლ-მუზეუმია. მწერალი 1848 წელს აქ დაიბადა და მისი მოთხრობები - „მამის მკვლელი", „ელგუჯა", „ხევისბერი გოჩა" - სწორედ ამ ხეობის ცხოვრებას აღწერს. მუზეუმი პატარაა და 20 წუთი საკმარისია, მაგრამ სტანდარტულ განრიგში არ შედის - თუ გაინტერესებთ, გიდს უთხარით.
პრაქტიკული დეტალი: სტეფანწმინდა ბოლო ადგილია მარშრუტზე, სადაც ბანკომატი, აფთიაქი და სასურსათო მაღაზიაა. გერგეტში მხოლოდ რამდენიმე პატარა კაფეა. თუ რამე გჭირდებათ, აქ იყიდეთ.
ალტერნატიული მარშრუტები იმავე მიმართულებით
სამხედრო გზაზე რამდენიმე ობიექტია, რომელიც სტანდარტულ ერთდღიან განრიგში ვერ ეტევა, მაგრამ პირად ფორმატში ან ორდღიანში ადვილად ემატება. დარიალის ხეობა უღელტეხილის ჩრდილოეთითაა, რუსეთის საზღვართან: ვიწრო კანიონი, სადაც თერგი კლდეებს შორის მიედინება და სადაც 2014 წლის მეწყერმა გზა თვეების განმავლობაში გადაკეტა.
სნოს ხეობა სტეფანწმინდიდან ათ წუთშია. იქ ჩხეიძის ქვაშედგმული ქანდაკებების ალეა და სოფელი ჯუთა 2 200 მეტრზე, საიდანაც ჩაუხის მასივზე ხედი იშლება. თრუსოს ხეობა უფრო შორია - მინერალური წყაროები, ტრავერტინის ტერასები და მიტოვებული სოფლები, სადაც მთის კოშკები დგას.
გველეთის ჩანჩქერი ყველაზე მოკლე დამატებაა: დარიალის მახლობლად, გზიდან 25 წუთის სავალზე ფეხით. თუ ამ ობიექტებიდან რომელიმე გაინტერესებთ, დაჯავშნამდე გვითხარით - განრიგს იმისდა მიხედვით ავაწყობთ და გეტყვით, რას მოასწრებთ ერთ დღეში და რას არა.
ვისთვის გამოდგება ეს ტური
მარშრუტი ფიზიკურად მსუბუქია: ყველაზე დიდი დატვირთვა ეკლესიამდე ბოლო 200 მეტრის ფეხით გავლაა. ბავშვებთან, ხანდაზმულებთან და შეზღუდული მობილობის მქონე ადამიანებთან ერთად შესაძლებელია - უბრალოდ ჯიპს უფრო მაღლა ვაყენებთ და ტემპს ვანელებთ.
ვისთვის არ გამოდგება: თუ 6-7 საათი ავტომობილში გიჭირთ, ან მთის სერპანტინზე გულისრევა გაწუხებთ. სამხედრო გზის ბოლო მონაკვეთი გუდაურამდე ბევრ მოხვევას შეიცავს. ამ შემთხვევაში ჯობია ორდღიანი ვარიანტი ან სხვა მიმართულება - მაგალითად კახეთი, სადაც გზა ბრტყელია.
ფოტოგრაფებისთვის ცალკე შენიშვნა: სტანდარტული განრიგი შუადღის განათებას ხვდება, რაც ყველაზე ცუდია. თუ კადრი მთავარია, პირად ფორმატში გადადით და 05:30-ზე გავალთ - ასე გერგეტზე ოქროს საათს მოასწრებთ.
ხშირად დასმული კითხვები ყაზბეგის ერთდღიან ტურზე
ვერ იპოვეთ პასუხი? მოგვწერეთ WhatsApp-ზე - გიპასუხებთ პირადად.
ჯიპი ნამდვილად აუცილებელია თუ ფეხითაც შეიძლება?
ფეხით ასვლა შესაძლებელია და 1.5-2 საათს იკავებს ერთი მიმართულებით, 430 მეტრი აღმართით ტყის ბილიკზე. ერთდღიან ტურში ამისთვის დრო არ არის - ეს მთელ განრიგს შლის და დაბრუნება ღამით მოგიწევთ. ამიტომ ჯიპი სტანდარტულად ფასში შედის. თუ ფეხით გინდათ ასვლა, ორდღიანი ვარიანტი ავაწყოთ.
მყინვარწვერს აუცილებლად დავინახავ?
არა და არც ვინმემ უნდა დაგპირდეთ. მწვერვალი დღეების დაახლოებით ნახევარში ჩანს სრულად - დანარჩენ დროს ღრუბელი ფარავს. სექტემბერ-ოქტომბერში და ადრიან დილას შანსი ყველაზე მაღალია. ეკლესია და ხეობა ნებისმიერ ამინდში შთამბეჭდავია.
რამდენად ცივა და რა ჩავიცვა?
თბილისზე 10-15 გრადუსით ცივა. ივლისში გერგეტთან 15-18 გრადუსია, ხოლო ქარი გრძნობას კიდევ ამცირებს. ზაფხულშიც აიღეთ ქურთუკი და დახურული ფეხსაცმელი. ზამთარში - ქუდი, ხელთათმანები და თბილი ფეხსაცმელი, რადგან ბილიკი მოყინულია.
ეკლესიაში შესასვლელად რა წესებია?
ქალებს თავსაბურავი და მუხლებზე გრძელი კაბა ან ქვედაბოლო სჭირდებათ, მამაკაცებს - გრძელი შარვალი. შესასვლელთან ჩვეულებრივ დევს საერთო გადასაფარებლები, მაგრამ საკუთარი უფრო სუფთაა. შიგნით ფოტოგრაფირება აკრძალულია, გარეთ - თავისუფალი.
ბავშვებთან ერთად შესაძლებელია?
დიახ. საბავშვო სავარძლებს ასაკის მიხედვით ფასში ვრთავთ. გასათვალისწინებელია მხოლოდ ის, რომ დღე გრძელია და გზა მოხვეულია - ძალიან პატარა ბავშვებისთვის ორდღიანი ვარიანტი უფრო კომფორტულია.
ზამთარში ტური მუშაობს?
დიახ, მთელი წელი. ზამთარში გერგეტამდე ასვლა მხოლოდ ჯიპითაა და ღრმა თოვლისას ზოგჯერ შეუძლებელია - ამ შემთხვევაში ეკლესიას ქვემოდან ათვალიერებთ და ფასს შესაბამისად ვამცირებთ. ჯვრის უღელტეხილი ზვავსაშიშროებისას იკეტება, ამიტომ გასვლამდე წინა დღეს ვამოწმებთ.
სადილი სად არის და როგორ ვიხდი?
სტეფანწმინდაში ვჩერდებით, ადგილობრივ რესტორანში ან ოჯახურ სახლში. ფასს რესტორანი ადგენს; ფასში არ შედის და ადგილზე იხდით. ვეგეტარიანული ან სხვა დიეტური მოთხოვნა წინასწარ გვითხარით.
შეიძლება მარშრუტს დარიალის ხეობა დაემატოს?
ერთდღიან ტურში - არა, დრო არ რჩება. დარიალი, გველეთის ჩანჩქერი და სნოს ხეობა ორდღიან ვარიანტში ეტევა, ან პირად ფორმატში, თუ 08:00-ის ნაცვლად 06:00-ზე გავალთ. ორივე ვარიანტს დაგითვლით.
რამდენ ხანს ვართ გზაში და რამდენს - ობიექტებზე?
320 კილომეტრიდან გამომდინარე, სუფთა მგზავრობა 6-7 საათია, ხოლო გაჩერებები ჯამში 3.5-4 საათს იკავებს: ანანური 40-50 წუთი, უღელტეხილი 25-30, სადილი ერთი საათი, გერგეტი ერთი საათი, პლუს მოკლე ფოტო-გაჩერებები. ეს პროპორცია მთიან მარშრუტებზე ჩვეულებრივია და სწორედ ამიტომ ვურჩევთ ორდღიან ვარიანტს მათ, ვისაც ავტომობილში ხანგრძლივად ჯდომა უჭირს.
სხვა სერვისები: ტურები და ექსკურსიები
ამავე მიმართულების დანარჩენი ფორმატები.
დაგვიკავშირდით
მოგვწერეთ ქართულად, ინგლისურად ან რუსულად. ერთი შეტყობინებაც საკმარისია, რომ დავიწყოთ.