სვანეთი: მესტია და უშგული, მრავალდღიანი ტური თბილისიდან
ზემო სვანეთი კავკასიონის ყველაზე იზოლირებული კუთხეა და 1996 წლიდან UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაშია. აქ ლაპარაკობენ სვანურად - ცალკე ქართველურ ენაზე და არა დიალექტზე - და დღემდე დგას ასობით საცხოვრებელი კოშკი, აშენებული IX-XII საუკუნეებში. ქვემოთ ოთხდღიანი განრიგია დღეების მიხედვით, ზუსტი მანძილებით, განთავსების პირობებით და იმით, რა შედის ფასში და რა არა - რომ ტური შეკვეთამდე სრულად იცოდეთ.
- 3-4 დღეხანგრძლივობა
- ~460 კმ თბილისიდანმანძილი
- მაისი-ოქტომბერისეზონი
- 1-7 ადამიანიჯგუფი
განრიგი დღეების მიხედვით
პირველი ციფრი დღეს აღნიშნავს, მეორე - საათს. ქვემოთ ოთხდღიანი ვარიანტია; სამდღიანში მეორე და მესამე დღე ერთდება და ტემპი მკვეთრად იზრდება. ზუსტი დრო ამინდსა და გზის მდგომარეობაზე მორგდება, მაგრამ თანმიმდევრობა და მანძილები არ იცვლება.
-
1 · 08:00
გამგზავრება თბილისიდან
მესტიამდე 460 კილომეტრია და გზა 8-9 საათს იკავებს. მარშრუტი გადის ქუთაისზე, ზუგდიდსა და ენგურის ხეობაზე - ბოლო 100 კილომეტრი სერპანტინია ენგურის წყალსაცავის გასწვრივ, სადაც საშუალო სიჩქარე იშვიათად აღემატება 40 კმ/სთ-ს. დღის პირველი ნახევარი მთლიანად გზაშია, ამიტომ დილით ადრე გავდივართ.
-
1 · 13:00
სადილი ქუთაისში
ნახევარგზაზე ვჩერდებით, საქართველოს მეორე ქალაქში. სურვილის შემთხვევაში 40 წუთს ვხარჯავთ გელათის მონასტერზე - დავით აღმაშენებლის მიერ 1106 წელს დაარსებული კომპლექსი, ასევე UNESCO-ს ნუსხაში. ეს პირველ დღეს ერთი საათით აგრძელებს, ამიტომ წინასწარ გადავწყვეტთ.
-
1 · 18:30
ჩასვლა მესტიაში
მესტია 1 500 მეტრზეა და დაახლოებით 2 000 ადამიანი ცხოვრობს - ზემო სვანეთის ადმინისტრაციული ცენტრია. სასტუმროში ან გესთჰაუსში განთავსდებით, ვახშმობთ და დღე მთავრდება: გზა გრძელი იყო და მეორე დღე ადრე იწყება. საღამოს ცენტრალურ მოედანზე გასეირნება ღირს - კოშკები განათებულია.
-
2 · 10:00
მესტია: კოშკები და მუზეუმები
მარგიანის სახლ-მუზეუმი - ნამდვილი სვანური მაჩუბი, სადაც ოჯახი და პირუტყვი ერთ სივრცეში ცხოვრობდა, ხოლო კოშკი თავდაცვას ემსახურებოდა. კოშკზე ასვლა შესაძლებელია. შემდეგ ისტორიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი: X-XII საუკუნეების ხატები, ხელნაწერები და ჭედური ჯვრები, რომელთა ნაწილი საუკუნეების განმავლობაში სოფლის ეკლესიებში ინახებოდა. ჯამში 3 საათი.
-
2 · 14:30
კორულდის ტბები
ჯიპით ადიხართ 2 700 მეტრზე, ალპურ საძოვრებზე. იქიდან უშბის ორთავიანი მასივი პირისპირ ჩანს - კავკასიონის ერთ-ერთი ყველაზე რთული მწვერვალი ალპინისტებისთვის. ბოლო მონაკვეთი ფეხით არის, დაახლოებით 20 წუთი. ამინდზეა დამოკიდებული - ღრუბლიანობისას ჰაწვალის საბაგიროთი ვცვლით.
-
3 · 09:00
გზა უშგულისკენ
მესტიიდან უშგულამდე 45 კილომეტრია, მაგრამ 2-2.5 საათი სჭირდება: გზის ნაწილი გრუნტისაა და ჯიპს მოითხოვს. გზად ჩერდებით სოფლებში - იფარი, კალა, ლახამულა - სადაც კოშკები ჯერ კიდევ საცხოვრებელია და არა მუზეუმი.
-
3 · 12:00
უშგული და შხარა
უშგული ოთხი სოფლისგან შედგება და 2 100 მეტრზეა - ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მუდმივად დასახლებული ადგილი, სადაც დაახლოებით 200 ადამიანი ცხოვრობს. ლამარიას XII საუკუნის ეკლესიიდან შხარა (5 193 მ) იშლება - საქართველოს უმაღლესი მწვერვალი. სურვილის შემთხვევაში მყინვარისკენ ბილიკზე გავდივართ, საიდანაც ხედი კიდევ უფრო ახლოა. უშგულში 3-4 საათი გადის.
-
4 · 09:00
დაბრუნება თბილისში
იმავე გზით ბრუნდებით, 8-9 საათი, სადილით ქუთაისში ან ზუგდიდში. დაბრუნება საღამოს 18:00-19:00-ზეა, იმ მისამართზე, საიდანაც წამოხვედით. ალტერნატივა: მესტიიდან თბილისამდე ფრენა ერთ საათში - ბილეთი ფასში არ შედის, ამინდზეა დამოკიდებული და გაუქმება ხშირია, ამიტომ სარეზერვო დღე დაგჭირდებათ.
რა შედის ფასში და რა არა
ქვემოთ ზუსტად ის, რაც ფასშია და რაც არა. ეს ჩამონათვალი შეთავაზებაშიც მოგდით წერილობით, დაჯავშნამდე - ადგილზე დამატებითი გადასახადები არ ჩნდება.
ფასში შედის
- კომფორტული ავტომობილი მძღოლით მთელი მარშრუტის განმავლობაში, თქვენი სასტუმროდან
- საწვავი, გზის ხარჯები და პარკირება ყველა გაჩერებაზე
- ლიცენზირებული გიდი ქართულ, ინგლისურ ან რუსულ ენაზე
- განთავსება გესთჰაუსში ან სასტუმროში მესტიაში, საუზმით
- ჯიპი კორულდის ტბებსა და უშგულის მონაკვეთზე, გამოცდილი ადგილობრივი მძღოლით
- სასმელი წყალი მთელი მარშრუტის განმავლობაში
ფასში არ შედის
- სადილი და ვახშამი, ადგილზე, რესტორნის ფასით
- ბილეთები მესტიის მუზეუმებში, მუზეუმის სალაროში
- ფრენა მესტია-თბილისი, თუ დაბრუნებას ამ ვარიანტით აირჩევთ
- ცხენით გასეირნება ან სათხილამურო აღჭურვილობის ქირაობა ჰაწვალში
- სამოგზაურო და სამედიცინო დაზღვევა, რომელსაც ჩვენ ცალკე გთავაზობთ
- გიდისა და მძღოლის ჩაი, თუ ამას თავად გადაწყვეტთ
რატომ არ ეტევა სვანეთი ერთ დღეში
თბილისიდან მესტიამდე 460 კილომეტრია და გზა 8-9 საათს იკავებს. ბოლო 100 კილომეტრი ენგურის ხეობაშია - სერპანტინი წყალსაცავის გასწვრივ, სადაც საშუალო სიჩქარე 40 კმ/სთ-ს იშვიათად აღემატება. ერთდღიანი გასვლა ფიზიკურად შეუძლებელია: მთელი დღე გზაში გავიდოდა.
მესტიიდან უშგულამდე კიდევ 45 კილომეტრია, რომელსაც 2-2.5 საათი სჭირდება. ეს ციფრი ხშირად აოცებს ხოლმე - მანძილი მცირეა, მაგრამ გზის ნაწილი გრუნტისაა და ჯიპს მოითხოვს. ამიტომ უშგული ცალკე დღეა და არა მესტიის დღის დამატება.
სამი დღე მინიმუმია: ერთი მისვლაზე, ერთი მესტიაზე და უშგულზე ერთად, ერთი დაბრუნებაზე. ოთხი დღე კომფორტულია და სწორედ ამას ვურჩევთ - მაშინ მესტია და უშგული ცალ-ცალკე დღეებია და ტემპი აღარ არის ნაჩქარევი.
სვანური კოშკები: რა არის ისინი სინამდვილეში
სვანური კოშკი 20-25 მეტრის სიმაღლისაა, 4-5 სართულიანი, ქვისგან ნაგები. მათი უმეტესობა IX-XII საუკუნეებში აშენდა და მხოლოდ ზემო სვანეთში დღემდე დაახლოებით 175 დგას. ეს ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდრო კონცენტრაციაა შუასაუკუნეების თავდაცვითი არქიტექტურისა.
კოშკი საცხოვრებელი არ იყო - ის თავშესაფარი იყო. ოჯახი მაჩუბში ცხოვრობდა, პირველ სართულზე პირუტყვთან ერთად, რაც ზამთარში დამატებით სითბოს იძლეოდა. საფრთხის დროს - ზვავი, თავდასხმა ან სისხლის აღება - ოჯახი კოშკში ადიოდა და ხის კიბეებს ზემოდან იღებდა.
მნიშვნელოვანი დეტალი: უმეტესი კოშკი კერძო საკუთრებაა და ოჯახები დღემდე იყენებენ სათავსოდ. ამიტომ ყველა კოშკში ვერ შევალთ - მხოლოდ იქ, სადაც მფლობელმა ნება დართო ან სადაც მუზეუმია. გიდმა იცის, რომელია.
უშგული: რას ნიშნავს 2 100 მეტრზე ცხოვრება
უშგული ერთი სოფელი არ არის - ეს ოთხი დასახლების ჯგუფია: ჩაჟაში, მურყმელი, ჩვიბიანი და ჟიბიანი. ჯამში დაახლოებით 200 ადამიანი ცხოვრობს. ჩაჟაში სწორედ ის ნაწილია, რომელიც UNESCO-ს ნუსხაში ცალკე შევიდა, როგორც ყველაზე სრულად შემონახული.
ზამთარში უშგული 4-6 თვით იზოლირებულია: გზა თოვლით იკეტება და კომუნიკაცია მხოლოდ ვერტმფრენით ან თოვლმავლით ხდება. სწორედ ამიტომ ტური მაისიდან ოქტომბრამდეა - სხვა დროს იქ მისვლა უბრალოდ შეუძლებელია.
ლამარიას ეკლესია ჟიბიანში XII საუკუნისაა და უშგულის ყველაზე მაღალ წერტილშია. იქიდან შხარა - 5 193 მეტრი, საქართველოს უმაღლესი მწვერვალი - პირდაპირ წინ დგას. ეს ხედი ის არის, რისთვისაც ადამიანები 460 კილომეტრს გადიან.
სვანური ენა და რატომაა ის ცალკე
სვანური ქართული ენის დიალექტი არ არის - ის ცალკე ენაა ქართველურ ოჯახში, ისევე როგორც მეგრული და ლაზური. ლინგვისტების შეფასებით, სვანური ქართულს დაახლოებით 4 000 წლის წინ გამოეყო, რაც მას ოჯახის ყველაზე არქაულ წევრად აქცევს.
სვანურს დამწერლობა არ აქვს და მხოლოდ ზეპირად გადაეცემა. დღეს მასზე დაახლოებით 15 000 ადამიანი ლაპარაკობს და UNESCO მას გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფ ენად მიიჩნევს. თითქმის ყველა სვანი ორენოვანია - ქართულიც თავისუფლად იცის.
პრაქტიკული მხარე: გიდი თქვენთან ქართულად, ინგლისურად ან რუსულად ისაუბრებს, მაგრამ ადგილობრივებს შორის სვანურს გაიგონებთ. თუ ენა გაინტერესებთ, გიდს უთხარით - რამდენიმე ფრაზას გასწავლით და ეს ოჯახებთან ურთიერთობას საგრძნობლად ათბობს.
ამინდი, სეზონი და გზის მდგომარეობა
სეზონი მაისიდან ოქტომბრამდეა. ივნისი-სექტემბერი ყველაზე საიმედოა: გზები ღიაა, ბილიკები გასავალია და ტემპერატურა მესტიაში 18-25 გრადუსია. მაისი და ოქტომბერი გარდამავალია - უშგულის გზა შეიძლება ჯერ ან უკვე დახურული იყოს, ამიტომ წინასწარ ვამოწმებთ.
მთაში ამინდი დღეში რამდენჯერმე იცვლება. დილით მზიანი შეიძლება შუადღეს წვიმად გადაიქცეს და საღამოს კვლავ გაიწმინდოს. ამიტომ განრიგში ადგილს ვტოვებთ: თუ კორულდის ტბები ღრუბელშია, მეორე დღეს ვცდილობთ ან ჰაწვალით ვცვლით.
ზამთარში მესტია მისაწვდომია და სათხილამურო კურორტები - ჰაწვალი და თეთნულდი - მუშაობს. უშგული კი დახურულია. ამიტომ ზამთრის სვანეთი სხვა ტურია: მესტიაზე დაფუძნებული, სათხილამურო აქცენტით, და ის ცალკე იგეგმება.
განთავსება: რას უნდა ელოდოთ
მესტიაში სასტუმროების არჩევანია - მარტივიდან კომფორტულამდე, ცხელი წყლით, გათბობითა და Wi-Fi-ით. უშგულში კი მხოლოდ ოჯახური გესთჰაუსებია: სუფთა, მაგრამ მარტივი, ხშირად საერთო აბაზანით და არასტაბილური ინტერნეტით.
ღამისთევა ოთხდღიან ვარიანტში ჩვეულებრივ სამივე ღამე მესტიაშია - ეს უფრო კომფორტულია, რადგან ჩემოდნის ყოველდღიური კრება არ გიწევთ. თუ უშგულში ღამისთევა გინდათ, ეს შესაძლებელია და დილის განათებას მოგცემთ, მაგრამ კომფორტის დონე დაბალია.
საუზმე ფასში შედის და ჩვეულებრივ სახლის კერძებია: სვანური მარილით შეზავებული კვერცხი, ყველი, მაწონი და პური. სადილი და ვახშამი ცალკე ითვლება და ადგილზე, რესტორნის ფასით იხდით.
რა უნდა წაიღოთ
ფენებად ჩაცმა მთავარია. ზაფხულშიც კი, 2 700 მეტრზე კორულდის ტბებთან, ტემპერატურა 10 გრადუსამდე ეცემა და ქარი ძლიერია. ქურთუკი, თბილი შუა ფენა და წყალგაუმტარი გარეთა ფენა - ეს სამი აუცილებელია ნებისმიერ თვეში.
ფეხსაცმელი: გატარებული, გოჯის დამჭერი კოჭით. მესტიისა და უშგულის ქუჩების ნაწილი ქვაფენილი და არათანაბარია, ხოლო ბილიკებზე ხრეში და ტალახია. ქალაქის კედები აქ არ გამოდგება.
დანარჩენი: მზის კრემი - სიმაღლეზე ულტრაიისფერი უფრო ძლიერია, ვიდრე ბარში; სათვალე; დამტენი ბატარეა, რადგან უშგულში დენი ხანდახან წყდება; და ნაღდი ფული - ბანკომატი მხოლოდ მესტიაშია და უშგულში ბარათს ყველგან არ იღებენ.
ალტერნატიული მარშრუტები სვანეთში
ჩალაადის მყინვარი მესტიიდან 8 კილომეტრშია და ერთი დღის ნახევარს მოითხოვს: ჯიპით ბოლო პუნქტამდე, შემდეგ ერთი საათი ფეხით ტყეში. მყინვარის ენა პირდაპირ ბილიკთან მოდის - იშვიათი შესაძლებლობა, როცა მყინვარს ალპინისტური აღჭურვილობის გარეშე უახლოვდები.
შდუგრას ჩანჩქერი და უშბის მყინვარი გრძელი, ერთდღიანი ლაშქრობებია და მათთვის დამატებითი დღე სჭირდება. მესტია-უშგულის ოთხდღიანი ტრეკი კი სრულიად სხვა ფორმატია - ფეხით, ღამისთევებით სოფლებში, და ის ცალკე იგეგმება.
ქვემო სვანეთი - ლენტეხის მხარე - თითქმის ტურისტების გარეშეა. იქ კოშკები ნაკლებია, სამაგიეროდ ხეობები უფრო ველურია. თუ ხალხმრავლობას გაურბიხართ და ერთი დამატებითი დღე გაქვთ, ეს ვარიანტი განიხილეთ.
სვანური სამზარეულო: რა უნდა სცადოთ
კუბდარი სვანეთის მთავარი კერძია - ხორცით შევსებული პური, სადაც ხორცი დაკეპილია და არა დაფქული, შეზავებული კვლიავითა და სვანური მარილით. ქართული სამზარეულოს სხვა ხაჭაპურებისგან ის პრინციპულად განსხვავდება და სწორედ აქ უნდა სცადოთ, რადგან ბარში მას იშვიათად აკეთებენ სწორად.
სვანური მარილი ცალკე ამბავია: ეს მარილის, ნიორის, კვლიავის, ქინძის თესლისა და წითელი წიწაკის ნარევია, რომელსაც თითქმის ყველა კერძში ამატებენ. პატარა ქილა სუვენირად ყველაზე პრაქტიკული ნივთია, რომელსაც სვანეთიდან წამოიღებთ - მსუბუქია და ბევრად უფრო გამოსადეგი, ვიდრე მაგნიტი.
ჩვიშტარი - სიმინდის ფქვილის პური ყველით - და ტაშმიჯაბი, კარტოფილისა და დნობადი ყველის ნაზავი, ასევე ადგილობრივია. ვეგეტარიანელებისთვის სვანეთი მარტივი არ არის: სამზარეულო ხორცზეა აგებული, მაგრამ გესთჰაუსებს წინასწარ ვაფრთხილებთ და ალტერნატივას ამზადებენ.
ვისთვის გამოდგება ეს ტური
მარშრუტი ფიზიკურად საშუალოა. ყველაზე დიდი დატვირთვა გზაა: პირველ და ბოლო დღეს 8-9 საათი ავტომობილში, ხოლო შუა დღეებში ჯიპით სერპანტინი. ფეხით სიარული მცირეა - კორულდისთან 20 წუთი და სოფლებში სეირნობა.
ვისთვის არ გამოდგება: თუ მთის სერპანტინზე გულისრევა გაწუხებთ, ან თუ ხანგრძლივი მგზავრობა გიჭირთ. ამ შემთხვევაში მესტიამდე ფრენა განიხილეთ - ერთი საათი ნაცვლად ცხრისა. ფრენა ამინდზეა დამოკიდებული და შეიძლება გაუქმდეს, ამიტომ სარეზერვო დღე დაგჭირდებათ.
ვისთვის განსაკუთრებით გამოდგება: ფოტოგრაფებისთვის და მათთვის, ვისაც ისტორიული არქიტექტურა აინტერესებს. სვანეთის კოშკებს ანალოგი ევროპაში თითქმის არ ჰყავს, ხოლო დილის განათება უშბასა და შხარაზე ის კადრია, რისთვისაც ღირს ოთხი დღის დათმობა.
ხშირად დასმული კითხვები სვანეთის მრავალდღიან ტურზე
ვერ იპოვეთ პასუხი? მოგვწერეთ WhatsApp-ზე - გიპასუხებთ პირადად.
სამი დღე საკმარისია თუ ოთხი სჭირდება?
სამი დღე მინიმუმია და მუშაობს, მაგრამ მეორე დღე ძალიან დატვირთული გამოდის: მესტია და უშგული ერთად, ჯამში 12-13 საათი. ოთხდღიანში ისინი ცალკე დღეებია და ტემპი მშვიდია. თუ პირველად მიდიხართ, ოთხს ვურჩევთ.
შემიძლია თვითმფრინავით ჩავიდე მესტიაში?
დიახ. ფრენა თბილისიდან ერთ საათს იკავებს, მცირე თვითმფრინავებით. ეს რვა საათს გიზოგავთ, მაგრამ ამინდზეა დამოკიდებული და გაუქმება ხშირია. თუ ამ ვარიანტს ირჩევთ, ერთი სარეზერვო დღე დაგჭირდებათ. ბილეთი ფასში არ შედის.
უშგულამდე გზა რამდენად ცუდია?
45 კილომეტრი 2-2.5 საათში. ნაწილი ასფალტია, ნაწილი გრუნტი, და ჯიპი სავალდებულოა - ის ფასში შედის. წვიმის შემდეგ მონაკვეთები ილექება, მაგრამ გზა იკეტება მხოლოდ ზამთარში ან მეწყერის დროს.
ზამთარში შესაძლებელია?
მესტიაში - დიახ, და სათხილამურო კურორტებიც მუშაობს. უშგული კი ნოემბრიდან აპრილამდე დახურულია: გზა თოვლშია. ზამთრის სვანეთი ცალკე ტურია, მესტიაზე დაფუძნებული - დაგითვლით, თუ ამ სეზონში გინდათ.
კოშკებში შესვლა შეიძლება?
ზოგიერთში - დიახ. უმეტესი კოშკი კერძო საკუთრებაა და ოჯახები დღემდე იყენებენ, ამიტომ შესვლა მხოლოდ იქ ხერხდება, სადაც მუზეუმია ან მფლობელმა ნება დართო. გიდმა იცის, რომელია - მარგიანის მუზეუმში შესვლა გარანტირებულია.
რა მდგომარეობაა ინტერნეტთან და ბანკომატთან?
მესტიაში ორივეა: ბანკომატი, მობილური ინტერნეტი და Wi-Fi სასტუმროებში. უშგულში კავშირი არასტაბილურია და ბარათს ყველგან არ იღებენ. ნაღდი ფული მესტიაში აიღეთ.
ბავშვებთან ერთად შესაძლებელია?
დიახ, მაგრამ გასათვალისწინებელია ორი რამ: 8-9 საათიანი გზა პირველ და ბოლო დღეს, და მთის სერპანტინი. ძალიან პატარა ბავშვებისთვის მესტიამდე ფრენა უფრო კომფორტულია. საბავშვო სავარძლებს ფასში ვრთავთ.
როგორია განთავსება უშგულში?
ოჯახური გესთჰაუსებია: სუფთა, მაგრამ მარტივი, ხშირად საერთო აბაზანით. სტანდარტულ განრიგში სამივე ღამეს მესტიაში ვათევთ, რადგან უფრო კომფორტულია. თუ უშგულში ღამისთევა გინდათ დილის განათებისთვის, შესაძლებელია - წინასწარ გვითხარით.
რა ფეხსაცმელი დამჭირდება?
გატარებული, კოჭის დამჭერი სალაშქრო ფეხსაცმელი. მესტიისა და უშგულის ქუჩები ქვაფენილი და არათანაბარია, ბილიკებზე კი ხრეში და ტალახია. ქალაქის კედები არ გამოდგება, განსაკუთრებით წვიმის შემდეგ.
სხვა სერვისები: ტურები და ექსკურსიები
ამავე მიმართულების დანარჩენი ფორმატები.
დაგვიკავშირდით
მოგვწერეთ ქართულად, ინგლისურად ან რუსულად. ერთი შეტყობინებაც საკმარისია, რომ დავიწყოთ.